Za 10 lat szpitale będą inne. Sprawdź raport Rynku Zdrowia i dlaSzpitali.pl

29 września ma miejsce premiera raportu „Szpital przyszłości”, przygotowanego przez Rynek Zdrowia i dlaSzpitali.pl. Odpowiada on na pytanie, jak zmieni się polskie szpitalnictwo w ciągu najbliższej dekady. Wraz z ekspertami przyglądamy się kluczowym dla funkcjonowania szpitali obszarom: finansowaniu i zarządzaniu, kadrom, inwestycjom, również infrastrukturalnym, rozwijającym się technologiom oraz wyzwaniom wynikającym z sytuacji geopolitycznej. O perspektywy na przyszłość pytamy również dyrektorów szpitali. Z naszej sondy wynika, że większość zarządzających placówkami nie wierzy, iż za 10 lat będą one funkcjonowały w takie formule, jak obecnie.

W najbliższej dekadzie utrzymanie obecnego sposobu działania szpitali w Polsce będzie coraz trudniejsze. Presja ekonomiczna, sytuacja kadrowa, zmiany demograficzne, oczekiwania pacjentów i rozwój nowych technologii powodują, że placówki będą musiały na nowo określić swoją rolę w systemie.

W badaniu − przeprowadzonym na potrzeby raportu „Szpital przyszłości” w partnerstwie z Unią Szpitali Klinicznych, Związkiem Powiatów Polskich oraz Polską Federacją Szpitali − aż 57% dyrektorów wyraziło przekonanie, że za 10 lat ich placówka nie będzie funkcjonowała w formule podobnej do obecnej. Nie przewidują oni jednak zasadniczej zmiany na mapie wyzwań. 67,4% ankietowanych wskazało finanse i rosnące koszty jako największy problem najbliższych lat.

Wnioski z raportu wskazują natomiast, że odpowiedzią nie może być wyłącznie zwiększanie nakładów. Szpitale będą musiały priorytetyzować wydatki, mocniej się specjalizować i lepiej dopasowywać zakres działalności do potrzeb zdrowotnych mieszkańców, swojej pozycji w sieci oraz rzeczywistych kompetencji.

„Trudna sytuacja finansowa sprawi, że część szpitali zostanie zlikwidowana. Natomiast te, które się utrzymają, będą musiały dostosować się do ograniczonych środków finansowych i wymagań pacjenta. Małe szpitale przestaną istnieć, będą ogromne sieci szpitali” − twierdzi jeden z ankietowanych dyrektorów.

Finanse to dopiero początek zmian

Raport jednoznacznie wskazuje, że zmienić powinien się również sposób myślenia o inwestycjach. Nowy sprzęt czy kolejny system informatyczny nie mogą być celem samym w sobie. Kluczowe będzie to, czy dana inwestycja poprawia organizację opieki, odpowiada na przyszłe potrzeby pacjentów i jest zapewnione jej późniejsze finansowanie.

− Ordynatorzy muszą matematycznie pokazać czas zwrotu nakładów w miesiącach. Przyjąłem, że okres ten nie powinien być dłuższy niż 2 lata, bo chcemy przecież, by sprzęt per saldo zarabiał pieniądze dla szpitala − mówi Piotr Kagankiewicz, dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala w Radomsku, w wywiadzie zamieszczonym w raporcie.

− Medycyna jest kosztowna infrastrukturalnie. Nakłady finansowe, czasowe i poziom komplikacji są zbliżone do przemysłu, zarówno w kontekście samych inwestycji szpitalnych, jak też i naprawy potencjalnych błędów − dodaje Radosław Niedzielski, technolog medyczny i konsultant w zakresie projektowania obiektów ochrony zdrowia.

Z raportu płynie wniosek, że szpital przyszłości to budowla na dekady i technologia na lata. Nie może być projektowany jak zamknięty, ukończony produkt. Budynki będą funkcjonować znacznie dłużej niż technologie, modele leczenia czy sposoby organizacji pracy, dlatego kluczowa staje się ich zdolność do adaptacji.

Kadry: problemem nie jest tylko liczba medyków

Kolejnym wielkim wyzwaniem są kadry. Nie chodzi przy tym wyłącznie o niedobór lekarzy czy pielęgniarek. Na dostępność wpływ mają również wiek personelu, rozmieszczenie specjalistów między regionami i placówkami oraz sposób organizacji pracy.

Szpital przyszłości będzie więc musiał nie tylko skuteczniej konkurować o pracownika, ale również lepiej wykorzystywać kompetencje całego zespołu. Więcej zadań mogą przejmować pielęgniarki, diagności, fizjoterapeuci i przedstawiciele innych zawodów medycznych. Lekarze natomiast powinni być odciążani od części obowiązków administracyjnych.

− Współpraca nie oznacza podporządkowania jednego zawodu drugiemu, lecz wykorzystanie kompetencji każdego członka zespołu tam, gdzie przynoszą one największą korzyść pacjentowi − mówi Agnieszka Stępień, prezeska Krajowej Rady Fizjoterapeutów.

Co ciekawe, dyrektorzy nie stawiają kompetencji technologicznych na pierwszym miejscu. 43% badanych za najważniejsze umiejętności personelu przyszłości uznało współpracę w interdyscyplinarnych zespołach i sprawną koordynację opieki. Wysoko oceniane są również komunikacja i empatia.

AI wchodzi do szpitali coraz śmielej

Jednocześnie z raportu wynika, że technologie będą jednym z najważniejszych motorów zmian. 59,3% ankietowanych dyrektorów pozytywnie ocenia wpływ sztucznej inteligencji na funkcjonowanie szpitali przyszłości. Natomiast z raportu Centrum e-Zdrowia wynika, że 40,9% badanych placówek planuje wdrożenie rozwiązań AI w ciągu najbliższych 12 miesięcy.

− Sądzę, że to te rozwiązania będą przełomowe w ochronie zdrowia w zakresie innowacji w najbliższej dekadzie. Tym bardziej, że w wielu wypadkach nie jest konieczne wymyślanie rozwiązań, bo one już istnieją − uważa cytowany w raporcie poseł Janusz Cieszyński, były wiceminister zdrowia i cyfryzacji.

Zastosowanie tego rodzaju narzędzi nie ogranicza się do diagnostyki, choć tu pojawiają się one najczęściej. Sztuczna inteligencja może wspierać planowanie leczenia, analizę danych, logistykę, wykorzystanie zasobów, obsługę pacjenta czy prognozowanie obciążenia SOR-ów. Jednym z kierunków rozwoju jest także przejście od reagowania na problemy do ich przewidywania, np. wcześniejszego wykrywania ryzyka pogorszenia stanu pacjenta lub powikłań. Warunkiem jest jednak uporządkowanie danych, procesów i odpowiedzialności. Bez tego, jak ostrzegają w raporcie eksperci, kolejne narzędzia cyfrowe zamiast usprawniać pracę, mogą ją skomplikować.

Szpital musi działać także wtedy, gdy technologia zawiedzie

Im bardziej cyfrowy staje się szpital, tym większe znaczenie ma jego odporność na potencjalne ataki. A tych będzie coraz więcej – eksperci nie mają co do tego wątpliwości. Cyberbezpieczeństwo przestaje być wyłącznie problemem działu IT. Awaria lub niedostępność danych może bezpośrednio przełożyć się na leczenie pacjentów, np. prowadząc do odwoływania zabiegów.

Raport wskazuje na potrzebę tworzenia planów awaryjnych, redundancji kluczowych systemów i regularnych ćwiczeń całego personelu. Odporność placówki obejmuje jednak znacznie więcej niż cyberbezpieczeństwo. Szpital jest zależny również od dostaw energii, wody, leków, technologii i usług logistycznych. Wyzwaniem staje się więc zapewnienie ciągłości funkcjonowania całego ekosystemu, także w sytuacjach kryzysowych i w warunkach zagrożeń geopolitycznych.

Nie wystarczy cyfryzacja obecnego modelu

Raport potwierdza: szpitala przyszłości nie da się stworzyć poprzez cyfryzację obecnego sposobu działania. Transformacja musi jednocześnie objąć wiele obszarów: organizacyjnych, finansowych, kadrowych i technologicznych, a także sposób kierowania pacjenta przez system. Zmieniać się może również rola mniejszych szpitali – nie każdy musi wykonywać pełen zakres świadczeń, ale pacjent nadal potrzebować będzie lokalnego punktu wejścia do systemu i sprawnego przekazania do ośrodka posiadającego odpowiednie kompetencje.

− Dobry system to taki, w którym do szpitala trafialiby tylko ci pacjenci, którzy rzeczywiście wymagają hospitalizacji. Taki, w którym pacjent miałby zapewnioną kompleksową opiekę interdyscyplinarnego zespołu współpracującego na każdym etapie leczenia − przekonuje Przemysław Gliklich, wiceprezes Śląskiego Związku Pracodawców Zakładów Opieki Zdrowotnej, prezes Szpitala Miejskiego w Gliwicach.

Szpital przyszłości nie będzie zatem po prostu placówką wyposażoną w więcej technologii. To szpital inaczej finansowany, zarządzany i zorganizowany – bardziej wyspecjalizowany, oparty na danych, wykorzystujący kompetencje całego zespołu i zdolny do działania także w sytuacjach kryzysowych. Technologia ma tę zmianę wspierać, ale sama jej nie zastąpi. Ponieważ − jak podkreśla Przemysław Gliklich − nawet sztuczna inteligencja jest tak dobra i pomocna, jak osoba, która z niej korzysta.

Źródło: rynekzdrowia.pl/Agata Szczepańska

Czytaj także: Dlaczego „blok operacyjny 2025+” wygląda inaczej niż 10 lat temu?