Szpitale przeznaczyły miliony na cyfryzację, ale czy system wykorzysta jej potencjał? Oto wyzwania na 2027 r.

Rok 2027 będzie czasem intensywnych wdrożeń nowych rozwiązań cyfrowych w ochronie zdrowia. Jednak system zmaga się z deficytem – czy wobec tego usługi cyfrowe poprawią dostęp do leczenia?

Podczas XXII Forum Rynku Zdrowia decydenci i eksperci rozmawiali o wizji cyfryzacji w ochronie zdrowia. Końcówka 2026 i cały 2027 r. będą okresem intensywnych wdrożeń nowych rozwiązań. E-Rejestracja ma objąć wszystkie specjalizacje, e-Kolejka skupić zapisy na zabiegi i operacje szpitalne. Od 1 stycznia 2027 r. funkcjonować ma obowiązkowa karta e-karta DiLO. Mówi się też o e-kartach szczepień. Ponadto rozwijane są narzędzia sztucznej inteligencji w ramach Platformy Usług Inteligentnych.

Kluczową zmianą dla szpitali i firm dostarczających usługi informatyczne będzie wyznaczenie przez CeZ standardów interoperacyjności systemów w ochronie zdrowia, które w dłuższym horyzoncie mogą przynieść szpitalom oszczędności. Ich wdrożenie będzie oznaczało, że dokumentacja pacjenta i wyniki badań będą przekazywane między placówkami, w których ten się leczy. Spodziewanym efektem jest zmniejszenie liczby niepotrzebnie powtarzanych badań i usprawnienie procesu leczenia pacjenta.

Jednocześnie system zmaga się z deficytem w budżecie NFZ. Według ostatnich informacji luka w 2026 r. wynosi ponad 10 mld zł. Paneliści debaty dotyczącej e-zdrowia dyskutowali o tym, czy w tej konkretnej sytuacji centralne usługi cyfrowe zmienią dostęp do leczenia. A jeśli tak – pod jakimi warunkami?

E-rejestracja. Nie mitologizujmy wartości „odzyskanych wizyt”

Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski zaznaczył, że cyfryzacja w ochronie zdrowia i wprowadzanie kolejnych jej elementów, jak e-Rejestracja, e-Kolejka, e-karta DiLO czy e-karta szczepień, przyniosą efekt, „ale nie stanie się to za pięć minut”.

– Spodziewane jest lepsze wykorzystanie zasobów i zahamowanie narastania kolejek do ich akceptowalnego poziomu. Celem jest, aby czas od zgłoszenia do uzyskania porady był bezpieczny, sprawny i akceptowalny, a kolejka do zabiegów transparentna – powiedział.

I dodał, że platforma DOM (Domowa Opieka Medyczna) i e-Konsylium mają zapewnić opiekę najbliżej miejsca zamieszkania.

Dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Poznaniu Stanisław Szczepaniak uważa natomiast, że e-Rejestracja nie zwiększy dostępu pacjentów do systemu, bo nie wpływa ani na podaż kadry medycznej, ani na zasoby płatnika.

– W przyszłym roku usługi wykonane ponad limit w styczniu zostaną zapłacone po ponad roku, w kwietniu. Czy e-Rejestracja w tym zakresie coś zmieni? Nic nie zmieni. Natomiast nie mam wątpliwości, że e-Rejestracja ustrukturyzuje, usystematyzuje zapisy pacjentów, czyli wprowadzi istotną transparentność do systemu – wskazał.

Dyrektor Szczepaniak przestrzegł też przed mitologizowaniem wartości „odzyskanych wizyt”.

– Większość jednostek, podobnie jak my, nauczyła się żyć w systemie, w którym część pacjentów nie przychodzi na wizyty. Obserwujemy określoną statystykę pacjentów i większość z nas albo planuje nieco więcej, albo w inny sposób sobie radzi, żeby takich pustych przebiegów nie było – wyjaśnił.

Wiele badań wykonuje się tylko po to, żeby uspokoić pacjenta. To ma się zmienić

Małgorzata Gałązka-Sobotka, ekspertka Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych, rektorka Akademii Łazarskiego, powiedziała, że nie uzyskamy satysfakcji tylko dlatego, że uwolnimy dodatkowe wizyty.

– Słyniemy z bardzo dużego odsetka wizyt przypadającego na jednego mieszkańca, mimo że nie prowadzą one do żadnego prawdziwego uzysku zdrowotnego, czyli celu zasadniczego, jakim jest poprawa wskaźników zdrowotnych. Oczekiwałabym innego wskaźnika, a mianowicie, że za pomocą e-Rejestracji i budowania zintegrowanych modeli skoordynowanej opieki kompleksowej nad pacjentami w cyklu tę liczbę wizyt w Polsce zmniejszymy – podkreśliła.

Zaznaczyła przy tym, że dyskutując o cyfryzacji, nie można oderwać się od modelu finansowania.

– Jeżeli system uwolni moce świadczeniodawców, a tak będzie, a świadczeniodawcy będą musieli finansować ten wzrost wydajności, to doprowadzimy do głębokiego kryzysu płynności podmiotów leczniczych. Musimy o tym wprost rozmawiać. Doskonale widzimy to w systemie szczepień. Co z tego, że minister refunduje szczepionki, jeśli po stronie POZ nie ma zainteresowania wykorzystaniem tego narzędzia, bo model finansowy jest całkowicie niepowiązany z procesem i wynikiem – wskazała Gałązka-Sobotka.

Ekspertka podkreśliła, że efektem rozwiązań cyfrowych w ochronie zdrowia powinna być realna poprawa kondycji zdrowotnej społeczeństwa.

– Działamy w bardzo głębokim kryzysie, nie tylko finansowym, ale rozbitych procesów, fragmentaryzacji, problemów z transparentnością i przejrzystością, a może nawet – nie bójmy się tego słowa – w kryzysie uczciwości systemu ochrony zdrowia – dodała.

Prezes Pixel Technology Jakub Musiałek przyznał, że e-Rejestracja nie zwiększy liczby terminów. Podkreślił jednocześnie, że pozwoli przesunąć w kolejce pacjenta, który wymaga pilniejszej interwencji ze względów klinicznych.

– Analizujemy bardzo dużo rezonansów kręgosłupa wykonywanych w Polsce. Zaledwie 32% z nich kończy się kontynuacją leczenia. Oznacza to, że wykonujemy dużo badań, które nie wnoszą nic nowego, a robimy je tylko po to, żeby uspokoić pacjenta. Teraz jesteśmy w stanie zbudować takie rozwiązanie w e-Rejestracji, które „będzie wiedziało”, że pacjent trzy razy przeszedł tę ścieżkę i teraz przechodzi czwarty raz – powiedział.

Gotowi czy nie na rewolucję w e-zdrowiu?

Prezes Mednow Marcin Romanowski uważa, że cele dotyczące e-zdrowia są wyznaczone prawidłowo, ale podmioty medyczne nie są jeszcze do końca przygotowane do wprowadzenia centralnego systemu rejestracji.

– Drugi problem to wykluczenie cyfrowe. Po trzecie w rozmowach z naszymi partnerami wybrzmiewa, że system musi być dla człowieka, a nie człowiek dla systemu. Mamy nagromadzoną liczbę pacjentów z poważnymi wskazaniami do wizyty, np. kardiologicznymi, a oni trafiają na koniec kolejki. Dlatego pewna elastyczność jest wymogiem – podkreślił Romanowski.

Zaznaczył, że cyfryzacja to nie tylko wymiana systemów czy dołożenie kolejnych e-usług. Musi za nią pójść zmiana procesu.

– Jeżeli weźmiemy stary proces i dołożymy do niego e-usługę, to w najgorszym wypadku może skończyć się nawet zmniejszeniem efektywności. (…) Natomiast ważny jest efekt, czyli skrócenie pewnych procesów, zmniejszenie kosztów i tu jest fundamentalna trudność – powiedział.

Dyrektor pionu opieki zdrowotnej Asseco Poland Rafał Czubik uważa, że podmioty lecznicze są gotowe na wdrożenia „co do intencji”, natomiast jest bardzo mało czasu na przygotowanie rozwiązań. Czubik postuluje doposażenie i dofinansowanie Centrum e-Zdrowia, które jest „kreatorem” rozwiązań od strony informatycznej, aby wdrażane systemy były „ustabilizowane i skończone”, a także aby finansować strukturalne szkolenia dla ich użytkowników.

– Wdrażanie karty e-DiLO od strony informatycznej będzie gotowe, kiedy system stanie się obowiązkowy. Natomiast znajomość tego rozwiązania, umiejętność jego stosowania w szpitalach jest naprawdę miałka – ocenił Czubik.

E-karta DiLO: dodatkowe szkolenia i wzmocnienie komunikacji

Dyrektor rozwoju produktów CompuGroup Medical Polska Łukasz Borzęcki przyznał, że obawia się sytuacji, w której z powodu problemów z działaniem e-karty DiLO od 1 stycznia placówki będą miały kłopoty z rozliczeniami.

– W przypadku e-Rejestracji widzimy problem z weryfikacją przez płatnika tego, czy wizytę odpowiednio wcześnie zarejestrowano w systemie centralnym, co powoduje problemy z płatnościami – zauważył.

Dyrektor Centrum e-Zdrowia Jarosław Sot podkreślił z kolei, że cyfryzacja w ochronie zdrowia to ewolucja zmieniająca miejsce pacjenta w systemie. Przyznał, że były problemy przy wdrożeniach.

– Co do e-karty DiLO, mamy świadomość, że musimy wzmocnić komunikację – zaznaczył.

I poinformował, że będą dodatkowe szkolenia dla poszczególnych grup pracowników medycznych. CeZ przygotuje je wspólnie z Departamentem Opieki Koordynowanej Ministerstwa Zdrowia i organizacjami lekarskimi.

Kluczowa interoperacyjność. CeZ przygotowuje wytyczne

Wiceprezes Pracodawców Medycyny Prywatnej Łukasz Bruski zaznaczył, że zmiana procesów dojdzie do skutku, jeżeli systemy staną się bardziej interoperacyjne.

– Bez tego żadna zmiana nie jest możliwa – zapewnił.

Zwrócił uwagę, że jednym z pierwszych efektów KPO, jaki zaobserwowały szpitale, był wzrost cen usług informatycznych.

– Środki na poprawę infrastruktury musiały być skonsumowane na cyfryzację, która nie musi być aż tak kosztowna. Dlatego cieszymy się z inicjatywy, którą podjął CeZ razem z Ministerstwem Zdrowia, wdrożenia systemów i standardów interoperacyjności oraz z tego, że ta wymiana danych musi być usystematyzowana i dostępna dla szerokiego grona – podkreślił Bruski.

Jarosław Sot wyjaśnił, że mamy dostawców oprogramowania, aplikacji, narzędzi i każdy z nich mówi innym językiem. Jego zdaniem pieniądze na cyfryzację mogą być wykorzystane lepiej, a obecnie są „przepalane”, bo systemy ze sobą „nie rozmawiają”, co oznacza konieczność przepisywania danych, związane z tym pomyłki i frustrację lekarzy, którzy muszą w trakcie pracy przechodzić od jednego systemu do innego.

– Integracja jednego urządzenia kosztuje praktycznie tyle samo, ile stu urządzeń. Wobec tego małe placówki są dyskryminowane przez brak możliwości integrowania. Brak interoperacyjności oznacza, że wszystkie dane o pacjencie są cały czas w jednym miejscu, czyli w tej jednej placówce. System nie ma możliwości, by z nich skorzystać. Wynika to z braku standardów. (…) Brak interoperacyjności oznacza brak możliwości optymalizacji leczenia ścieżek pacjentów i brak możliwości weryfikacji, jakie są koszty dla końcowego efektu zdrowotnego – powiedział Sot.

Zaznaczył też, że interoperacyjność pozwala na stosowanie zupełnie innej logiki wycen świadczeń, efektywności.

– Dyskusja o wartości, czyli value based health care, jest nieunikniona w kontekście niewystarczających zasobów – wskazał.

I dodał, że interoperacyjność zmniejszy koszt integracji i pozwoli zoptymalizować ścieżki leczenia pacjenta, a regulatorom – wyceny świadczeń.

Najpierw trzeba będzie zainwestować

Marcin Romanowski zaznaczył, że integracja nie będzie darmowa.

– Będzie szereg rzeczy do wykonania po stronie systemu HIS, żeby możliwe było chociażby wyświetlenie dostarczanych danych. W dłuższej perspektywie koszty oczywiście spadną, natomiast na początku dostosowanie systemów, ale i urządzeń, będzie kosztem – zapowiedział.

Jakub Musiałek potwierdził, że interoperacyjność na początku będzie kosztować, ale przyniesie możliwości, których obecnie nie ma.

– Będziemy w stanie szybko wpinać do naszych systemów nowe rozwiązania, tworzone w naszych firmach przez „młode wilki” – podsumował.

Źródło: rynekzdrowia.pl/Katarzyna Nocuń

Czytaj także: Koniec z tłumaczami między systemami IT? CeZ zapowiada standardy interoperacyjności