Teratologia i toksykologia rozwojowa

Teratologia jest interdyscyplinarną dziedziną nauki zajmującą się przyczynami i skutkami nieprawidłowego rozwoju. Wydarzeniem w historii teratologii, które okazało się być przełomowym była tragedia talidomidowa (1957-1962). Na skutek przyjmowania przez kobiety ciężarne talidomidu – leku potencjalnie nietoksycznego o działaniu uspokajającym – urodziło się około siedem tysięcy niepełnosprawnych. Od tej pory prowadzone są liczne badania dotyczące także niekorzystnego wpływu różnych środków farmakologicznych na rozwój człowieka.
W chwili obecnej można wyszczególnić następujące tezy:
a) wrażliwość na teratogeny zależy od genotypu – toksyczny wpływ talidomidu na dany gatunek
b) wrażliwość na teratogeny zależy od okresu rozwoju zarodka czy płodu – we wczesnych etapach, przed zagnieżdżeniem się blastocysty, zarodek podlega prawu „wszystko albo nic”, albo dojdzie do obumarcia zarodka pod wpływem czynnika toksycznego albo nie będzie miał on żadnego wpływu na dalszy rozwój. Jest to najbardziej krytyczny okres dla prawidłowości rozwoju płodu. Zaburzenia powstałe w tym okresie określa się mianem embriopatii. Zmiany powstałe już po narodzinach dziecka to fetopatie;
c) mechanizm działania teratogenów zależy od ich wpływu na rozwijające się komórki i tkanki – może dochodzić do mutacji genowych, zaburzenia mitozy, zaburzenia struktury i funkcji kwasów nukleinowych, enzymów, zaburzeń energetycznych, błonowych i osmolarnych, czego skutkiem jest śmierć lub zaburzenie funkcji komórki. Przykładem takiego wpływu jest stosowanie 6-aminonikotinamidu, który przez blokadę syntezy kwasów nukleinowych [...]