GBS u kobiet w ciąży – czym jest badanie i jak interpretować wynik?

Badanie w kierunku GBS rutynowo wykonuje się u kobiet pomiędzy 35. a 37. tygodniem ciąży. Ma na celu wykrycie obecności bakterii Streptococcus agalactiae w wymazie z pochwy i odbytu. Wykrycie GBS ma kluczowe znaczenie w profilaktyce okołoporodowej i zapobieganiu zakażenia noworodka.

GBS – Streptococcus agalactiae – to Gram-dodatnia bakteria, nazywana inaczej paciorkowcem grupy B lub paciorkowcem bezmleczności. U człowieka GBS naturalnie stanowi składnik mikrobiomu jamy ustnej, nosogardzieli, jelit oraz pochwy [1]. Obecność GBS stwierdzana jest u 10-30% zdrowych kobiet, niemanifestujących objawów zakażenia. Szczególnie narażone na zakażenie Streptococcus agalactiae są kobiety w ciąży. Ciąża stwarza korzystne warunki do namnażania się tej bakterii w pochwie, a GBS jest czynnikiem etiologicznym ciężkiej choroby noworodków [2,1]. Wysoka częstość kolonizacji GBS wśród kobiet wskazuje na konieczność wykonywania badań diagnostycznych w celu wykrycia obecności bakterii oraz wdrożeniu odpowiedniej profilaktyki okołoporodowej [2].

Dlaczego wykonujemy badanie w kierunku GBS?

Kolonizacja dróg rodnych może stanowić zagrożenie dla kobiety ciężarnej, ale również w czasie porodu prowadzić do transmisji na dziecko. Szacuje się, że ryzyko transmisji GBS z matki na dziecko wynosi 70%. Do zakażenia dochodzi w następstwie przeniesienia bakterii z pochwy, kanału szyjki macicy, odbytu czy skóry ciężarnej podczas porodu [1]. W następstwie u noworodka dochodzi do kolonizacji jamy ustnej, dalej dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. U noworodków zakażenie Streptococcus agalactiae może rozwinąć się już w pierwszym tygodniu życia, najczęściej pod postacią chorób dróg oddechowych, zapalenia płuc lub posocznicy. Jest to tzw. wczesna postać zakażenia [2]. Zakażenia o późnym przebiegu występują między 7. a 90. dniem życia dziecka.

Postać późna zakażenia jest mniej charakterystyczna niż postać wczesna. Objawy mogą być nieswoiste, może występować gorączka, osłabienie, choroby ze strony układu oddechowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub posocznica [2]. Dlatego, aby zapobiegać infekcjom noworodkowym, stosuje się odpowiednią diagnostykę. Wczesne wykrycie GBS w wymazach z pochwy i odbytu pozwala zastosować skuteczne leczenie i zapobiec zakażeniu.

Na czym polega badanie w kierunku GBS?

Badanie w kierunku obecności GBS wykonuje się między 35. a 37. tygodniem ciąży, nie wcześniej niż 5 tygodni przed planowaną datą porodu, ponieważ kolonizacja GBS zwykle jest przejściowa [1]. Badanie polega na pobraniu wymazów z przedsionka pochwy oraz odbytu. Materiał jest pobierany za pomocą dwóch jałowych wymazówek z podłożem transportowym. Pobrane wymazówki należy jak najszybciej dostarczyć do laboratorium mikrobiologicznego. Próbki trzeba podpisać imieniem i nazwiskiem oraz zaznaczyć, że są przeznaczone na badanie obecności w kierunku GBS [1]. Podłoże transportowe,
na które pobrane są wymazy, utrzymuje żywotność bakterii do 72 godzin. Jednak największa wykrywalność bakterii ma miejsce, gdy materiał zostanie dostarczony do laboratorium do 24 godzin od pobrania. Wymazy posiewa się na podłoże agar z krwią oraz bulion Todda-Hewitta. Dodatkowo
w laboratoriach stosuje się podłoża chromogenne do szybszego wykrywania GBS. Dalsza diagnostyka prowadzona jest według schematu identyfikacyjnego. W przypadku wykrycia GBS w materiale pobranym laboratorium oznacza wrażliwość szczepu na antybiotyki [1].

Wynik i interpretacja

W przypadku wykrycia obecności GBS z materiałów z pochwy i odbytu ginekolog prowadzący wpisuje w kartę ciąży informacje o kolonizacji wraz w wynikiem posiewu [2]. Wynik dodatni posiewu jest wskazaniem do profilaktyki okołoporodowej pacjentki. Polega ona na podaniu kobiecie dożylnie antybiotyku, najczęściej penicyliny lub ampicyliny. Samo nosicielstwo GBS nie wymaga leczenia, ponieważ wiąże się ono z dużym ryzykiem ponownej kolonizacji krótko po zakończeniu antybiotykoterapii [2]. Podanie antybiotyku należy rozpocząć niezwłocznie po przyjęciu do szpitala, co najmniej 4 godziny przed porodem [3]. Po zastosowaniu leczenia ryzyko transmisji bakterii na noworodka podczas porodu maleje [1]. Tym samym zmniejsza się również ryzyko wystąpienia wczesnej postaci choroby o ok. 80% [3].

Profilaktykę okołoporodową należy wdrożyć u kobiet, u których:

• wykryto obecność Streptococcus agalactiae między 35. a 37. tygodniem ciąży,
• wynik badania przesiewowego był ujemny, ale w wywiadzie pacjentka podaje wystąpienie zakażenia okołoporodowego u któregoś z poprzednich dzieci,
• wynik badania przesiewowego był ujemny, ale podczas ciąży stwierdzono bezobjawowe lub objawowe infekcje układu moczowego spowodowane przez GBS,
• poród zaczął się przed wykonaniem badania przesiewowego na obecność GBS (przed 35.-37. tygodniem),
• wody płodowe odeszły ponad 18 godzin przed porodem,
• występowała gorączka ≥ 38°C w czasie porodu [2].

Postępowanie z noworodkiem

Dzieci urodzone przez kobiety, u których stosowano antybiotykoterapię okołoporodową, należy pozostawić pod obserwacją 24-48 godzin. Jeśli u noworodka występują jakiekolwiek objawy zakażenia, należy wykonać badania diagnostyczne w kierunku GBS oraz zastosować leczenie empiryczne. Wówczas u noworodka jest badane m.in. stężenie CRP, prokalcytoniny w surowicy krwi, pobierana jest krew na badanie mikrobiologiczne oraz stosowane odpowiednie leczenie antybiotykami [1,2].

Podsumowanie

Badanie z pochwy i odbytu w kierunku Streptococcus agalactiae ma kluczowe znaczenie
w profilaktyce okołoporodowej kobiet ciężarnych. Pozwala na wykrycie nosicielstwa GBS i zastosowanie odpowiedniego leczenia, w celu ograniczenia przeniesienia bakterii podczas porodu na dziecko. Tym samym zmniejsza się ryzyko zakażenia u noworodka. Dodatkowo przyczynia się to do ograniczenia ryzyka infekcji u kobiety ciężarnej. Badanie stanowi standardowy element opieki kobiety ciężarnej
i pozwala na wczesne wdrożenie działań mających na celu ochronę zarówno matki, jak i dziecka.

Piśmiennictwo:

1. Diagnostyka bakteriologiczna, Szewczyk E.M., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2020.
2. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące wykrywania nosicielstwa paciorkowców grupy B (GBS) u kobiet w ciąży i zapobiegania zakażeniom u noworodków, red. Kotarski J., Heczko P.B., Lauterbach R., Niemiec T., Leszczyńska-Gorzelak B., Ginekol Pol. 2008, 79, 221-223.
3. „Group B Streptococcus (GBS)” World Health Organization 25.02.2026; Dostęp online: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/group-b-streptococcus-(gbs); Data dostępu: 02.04.2026.

mgr Natalia Lubecka
diagnosta laboratoryjny

Czytaj także: Zakażenia układu moczowego (ZUM) – objawy, diagnostyka, leczenie