Szpitale po KPO: gdzie szukać pieniędzy na inwestycje

Z jednej strony środki z KPO to szansa na modernizację infrastruktury, zakup nowoczesnego sprzętu i wdrożenie rozwiązań cyfrowych. Z drugiej – krótki horyzont czasowy realizacji projektów wymusza szybkie decyzje, często przy ograniczonych zasobach kadrowych i finansowych. W efekcie wiele placówek balansuje między koniecznością inwestowania a ryzykiem pogłębienia deficytu. Na szczęście poza KPO dostępne są także inne źródła finansowania, które oferują większą elastyczność.

Za nami cztery kluczowe nabory dla szpitali w ramach Krajowego Planu Odbudowy: na rozwój opieki długoterminowej i geriatrycznej, modernizację ośrodków onkologicznych zakwalifikowanych do Krajowej Sieci Onkologicznej, rozwój i modernizację ośrodków kardiologicznych zakwalifikowanych do Krajowej Sieci Kardiologicznej czy rozwój usług cyfrowych w ochronie zdrowia. Prawie wszystkie zostały już rozstrzygnięte. Oznacza to, że szpitale realizują obecnie ponad 800 projektów infrastrukturalnych, inwestycyjnych i cyfryzacyjnych – zakupowych, współfinansowanych tylko ze środków KPO. Wiele z nich równolegle prowadzi inwestycje współfinansowane z dotacji celowych Ministerstwa Zdrowia czy Funduszy Europejskich. To prawdziwy poligon inwestycyjny. Szpitale muszą mieć przecież na uwadze szalony termin rozliczenia KPO – 30 czerwca 2026 r. To nieprzekraczalny termin ukończenia dofinansowanych inwestycji.

Wydawać by się mogło zatem, że źródło dotacji na inwestycje w szpitalach powoli wysycha, a my jesteśmy u schyłku okresu finansowania. I że wszystko, co najlepsze dla szpitali i innych placówek opieki medycznej, utożsamiane z dobrodziejstwem KPO, już za nami. Co więcej, zapowiadany na drugą połowę roku konkurs z KPO, w ramach działania D1.1.1 dla szpitali ogólnych, mimo że uzależniony od uchwalenia ustawy reformującej system szpitalnictwa, magicznie zniknął z harmonogramu naborów, zamykając możliwości ubiegania się o dofinansowania właśnie z tego źródła.

Jednak nic bardziej mylnego. Fundusze unijne w ramach perspektywy finansowej na lata 2021-2027 oferują szpitalom, przychodniom czy instytutom jeszcze szereg możliwości dotowania inwestycji. Również w Funduszu Medycznym placówki mogą upatrywać szansy na sfinansowanie robót budowalnych czy zakupów sprzętu i aparatury. Co więcej, niejednokrotnie warunki konkursów prezentują się zdecydowanie lepiej niż w KPO. Traktowanie podatku VAT jako kosztu kwalifikowanego czy okres realizacji projektów sięgający 2029 r. to niepodważalne atuty.

Zatem gdzie szukać pieniędzy na inwestycje? Warto prześledzić kilka możliwości, które dostępne są lub będą z najbliższym czasie.

Fundusze Europejskie dla zdrowia psychicznego

Wsparcie CZP dla dzieci i młodzieży na II poziomie referencyjnym

Wydaje się, że środków na modernizację, rozbudowę i rozwój infrastruktury ośrodków zajmujących się psychiatrią uruchomiono w ostatnim czasie ogrom. W ramach Funduszu Medycznego rozstrzygnięto konkurs, w którym do 53 podmiotów leczniczych trafi nieco ponad 3 mld zł. O kolejne pół miliarda szpitale i ośrodki medyczne stanęły właśnie w szranki.

Pierwszy z konkursów w obszarze psychiatrii to ogłoszony 30 września 2025 r. przez Ministerstwo Zdrowia nabór w ramach Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnikS) na wsparcie Centrów Zdrowia Psychicznego dla dzieci i młodzieży (II poziom referencyjny). Do rozdysponowania są 282 mln zł, co pokazuje skalę zaangażowania środków z Unii Europejskiej w poprawę opieki psychiatrycznej. Dofinansowanie obejmuje zarówno roboty budowlane, związane z przebudową, rozbudową, remontem placówek lub modernizacją instalacji, jak i zakup wyposażenia medycznego i niemedycznego, w tym socjalno-bytowego, administracyjno-biurowego oraz narzędzi diagnostycznych i pomocy terapeutycznych. Dla szpitali to szansa nie tylko na poprawę warunków lokalowych, ale przede wszystkim na stworzenie przyjaznego środowiska terapeutycznego.

Co istotne, poziom dofinansowania ze środków UE może wynieść do 80%, co eliminuje barierę finansową dla wielu jednostek. Biorąc pod uwagę maksymalne kwoty dotacji – 10 mln zł dla projektu obejmującego wsparcie poradni zdrowia psychicznego i oddziału dziennego psychiatrycznego w ramach CZP dla dzieci i młodzieży czy 3 mln zł dla projektu obejmującego wyłącznie poradnię – możliwości realizacji inwestycji wydają się ogromne, nie wspominając nawet o korzyściach dla młodych pacjentów.

Które ośrodki mają największe szanse na dotacje i mogą liczyć na objęcie wsparciem ich projektów? Te, których inwestycje prowadzić będą do poprawy komfortu i bezpieczeństwa przyjmowanych pacjentów, m.in. poprzez zwiększenie ilości gabinetów, pomieszczeń sanitarno-higienicznych bądź miejsc przeznaczonych dla dzieci i młodzieży. Kluczowe okazać się może ukierunkowanie na więcej niż jedną, inną niż stacjonarna, formę udzielania świadczeń, tj. oferowanie wsparcia w ramach poradni przez oddziały dzienne. Nabór potrwa do ostatniego dnia tego roku, zaś współfinansowane inwestycje będą musiały zakończyć się do 31 grudnia 2029 r.

Wsparcie CZP, ośrodków i zespołów środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej

Kolejne 237 mln zł na inwestycje skierowane zostanie do Centrów Zdrowia Psychicznego i ośrodków czy zespołów środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej (I poziom referencyjny). Pomimo niepewności co do dalszych losów pilotażu CZP Ministerstwo Zdrowia ogłosiło długo wyczekiwany nabór w ramach projektu grantowego programu FEnIKS 2021-2027. Inicjatywa ma na celu poprawę infrastruktury, modernizację placówek oraz zwiększenie dostępności świadczeń psychiatrycznych dla dorosłych, dzieci i młodzieży, a także poprawę komfortu leczenia i funkcjonalności przestrzeni terapeutycznych.

Zakres wsparcia jest szeroki, ale nie obejmuje wszystkiego. Dofinansowanie można przeznaczyć m.in. na remonty i modernizacje budynków (w tym części wspólne), wyposażenie socjalne i administracyjne (z ograniczeniami procentowymi), systemy monitoringu i bezpieczeństwa, sprzęt IT i telekomunikacyjny, wyposażenie medyczne i terapeutyczne, pomoce terapeutyczne (gry, zabawki, sprzęt AV), a także środki transportu do wizyt środowiskowych (preferowane elektryczne, dopuszczalne hybrydowe). Wykluczone są natomiast wydatki na klimatyzację, fotowoltaikę, wymianę stolarki zewnętrznej, remonty dachów, zakup nieruchomości czy dokumentację techniczną. Dla placówek psychiatrycznych dla dorosłych maksymalna wysokość grantu to 820 tys. zł, a dla zespołów środowiskowej opieki psychologicznej – do 550 tys. zł. To realna możliwość wzmocnienia lokalnych struktur psychiatrycznych, które często borykają się z niedoborem kadry i infrastruktury. Placówki mogą składać wnioski do 19 listopada 2025 r.

Fundusz Medyczny i dwa konkursy łóżkowe

Ustawa reformująca szpitalnictwo weszła w życie. Był to kamień milowy uwalniający kolejną pulę miliardów z KPO. Dodatkowo szpitale ogólne, jako najwięksi beneficjenci korzystający z rozwiązań przewidzianych w ustawie w zakresie możliwości przekształceń czy konsolidacji, miały uzyskać dedykowany nabór w ramach KPO na doposażenie placówek medycznych w nowoczesny sprzęt i aparaturę medyczną. Konkurs ten jednak ostatecznie wypadł z harmonogramu naborów. Nieco na otarcie łez Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało rychłe (nie znamy jeszcze dokładnej daty otwarcia okienka naborowego) zainicjowanie konkursu ze środków Funduszu Medycznego, a dokładniej Subfunduszu Modernizacji Podmiotów Leczniczych (SMPL). Zaplanowano przeznaczenie 1 mld zł na dostosowywanie infrastruktury szpitalnej do potrzeb demografii, w tym na przeprofilowanie łóżek, tak by poprawić dostępność i jakość świadczeń zdrowotnych, szczególnie w zakresie geriatrii oraz opieki długoterminowej.

Finansowanie ma objąć przekształcenie istniejących oddziałów szpitalnych w geriatryczne lub długoterminowe czy rozwój i tworzenie nowych struktur świadczących usługi z nastawieniem na zmiany demograficzne. Inwestycje możliwe do wsparcia to zarówno roboty budowlane, jak i zakup nowoczesnego sprzętu medycznego oraz wyposażenia niezbędnego do funkcjonowania tych placówek. Dla szpitali to nie tylko możliwość rozwoju, ale też dostosowania się do trendów epidemiologicznych. Inwestycje w geriatrię i opiekę długoterminową będą w najbliższych latach kluczowe – zarówno z punktu widzenia pacjenta, jak i efektywności systemu. Ok. 200 mln zł ma zostać przeznaczone tym razem na fizyczną wymianę łóżek szpitalnych wraz z materacami i szafkami przyłóżkowymi, w tym łóżek „ostrych”. Będzie to długo oczekiwana odpowiedź na wieloletnie zaniedbania w modernizacji wyposażenia. Te działania Funduszu Medycznego mają z założenia znacząco poprawić komfort i bezpieczeństwo pacjentów, szczególnie w placówkach pierwszego poziomu zabezpieczenia medycznego.

Kolejne rundy popularnych naborów

Dostępność plus dla AOS

Uniwersum dotacji to w najbliższym czasie również wyczekiwane kolejne rundy w popularnych naborach dla przychodni. Zaplanowane na ostatnie dwa miesiące tego roku jest okienko naborowe w ramach Programu „Dostępność plus dla AOS”. Aczkolwiek bazując na doświadczeniach pierwszej rundy, możemy być pewni, że zainteresowanie i ilość złożonych wniosków spowodują szybkie wyczerpanie alokacji i zamknięcie drugiej rundy naborowej zaledwie po kilku dniach.

Cel programu to poprawa dostępności podmiotów leczniczych udzielających świadczeń AOS dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnoprawnością i seniorów. Wszystkie działania twarde i miękkie finansowane są z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego. Sam katalog działań wynikający z audytu dostępności może obejmować szeroki wachlarz – od zakupu sprzętu i wyposażenia spełniającego wymogi „Standardu dostępności AOS”, przez modernizację przestrzeni (np. instalację wind, podjazdów, szerszych wejść), po wdrażanie rozwiązań cyfrowych i organizacyjnych ułatwiających obsługę pacjentów.

25% kosztów całego projektu można przeznaczyć na remonty i modernizacje. Maksymalna wartość grantu sięga 849 500 zł. Dla poradni specjalistycznych inwestowanie w poprawę dostępności to nie tylko obowiązek wynikający z przepisów, ale też szansa na poprawę wizerunku placówki jako miejsca otwartego i przyjaznego dla osób o specjalnych potrzebach.

Wsparcie POZ

Zaplanowany jest również drugi nabór w ramach bardzo popularnego, choć przeprowadzonego przez Narodowy Fundusz Zdrowia z niemałymi problemami, konkursu na granty „Wsparcie podstawowej opieki zdrowotnej” z FEniKS-a. Wysokość grantu, do 600 tys. zł, uzależniona jest od rocznej liczby osób zapisanych do konkretnego POZ w oparciu o aktywną listę pacjentów. Dofinansowanie przychodni obejmować może inwestycje w zakupy sprzętu medycznego i wyposażenia wspomagających proces udzielania świadczeń zdrowotnych oraz sprzętu i oprogramowania teleinformatycznego, a także wykonania robót budowlanych celem dostosowania się podmiotów do świadczenia nowych funkcji zdrowotnych.

Przy tak ogromnym zainteresowaniu, jakie nabór wzbudzał w poprzedniej rundzie, serwery ministerialne nie wytrzymały naporu liczby składanych aplikacji. Warto więc spojrzeć, które projekty będą najbardziej pożądane. W sposób szczególny premiowane będą podmioty działające na obszarach defaworyzowanych, w tzw. białych plamach, czyli tam, gdzie dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej jest ograniczony lub zagrożony. Dodatkowe punkty otrzymają również placówki realizujące opiekę koordynowaną we wszystkich grupach dziedzinowych, co sprzyja kompleksowemu i zintegrowanemu podejściu do leczenia pacjentów. Czyli spodziewać się można zaciekłej walki.

W Funduszach Europejskich dla Regionów – efektywność energetyczna i e-zdrowie

Fundusze Europejskie dla Regionów to również atrakcyjne źródło finansowania inwestycji w obszarze zdrowia po wyczerpaniu wsparcia z KPO. Choć obecnie próżno jest szukać harmonogramów naborów dla wszystkich zaplanowanych obszarów wsparcia z rocznym wyprzedzeniem, w wielu województwach szpitale, przychodnie i inne placówki medyczne w najbliższych dwunastu miesiącach odnajdą zaplanowane konkursy na termomodernizację czy cyfryzację działalności.

Jednym z najczęściej poszukiwanych przez szpitale kierunków finansowania są projekty związane z termomodernizacją budynków, poprawą efektywności energetycznej oraz montażem instalacji OZE. Dodatkowym motorem działania są rosnące stale ceny energii, a inwestycje w efektywność energetyczną przekładają się na realne oszczędności w kosztach operacyjnych, co w dłuższej perspektywie wzmacnia stabilność finansową placówki. Dotacje regionalne pozwalają na finansowanie termomodernizacji, stąd należy się spodziewać systematycznego otwierania naborów w kolejnych województwach.

Drugim istotnym obszarem finansowania dla placówek medycznych w ramach naborów regionalnych będą projekty z zakresu e-zdrowia i cyberbezpieczeństwa. Wprawdzie w ramach KPO D1.1.2 „Przyspieszenie procesów transformacji cyfrowej ochrony zdrowia” 325 placówek otrzymało wsparcie na cyfryzację dokumentacji medycznej, rozwój usług telemedycznych i wzmocnienie cyberbezpieczeństwa, lecz nadal jest to kropla w morzu potrzeb. W każdym z 16 regionalnych programów ujęto możliwość finansowania projektów z zakresu e-zdrowia czy telemedycyny, a także niejednokrotnie wykorzystania AI w medycynie. W dobie rosnącego zagrożenia atakami hakerskimi także wdrożenie rozwiązań zwiększających bezpieczeństwo danych medycznych staje się priorytetem. Co więcej, cyfryzacja procesów medycznych – od dokumentacji po komunikację z pacjentem – to nie tylko wymóg technologiczny, ale też oczekiwanie społeczne.

Tu ważne będzie również samo przygotowanie się szpitala czy przychodni do konkursu. Po pierwsze, projekty nie mogą dublować rozwiązań dofinansowanych w placówkach w ramach KPO. Po drugie zaś konieczne jest uzgodnienie zakresu projektu niejako z Ministerstwem Zdrowia, poprzez uzyskanie opinii ministra na temat zgodności projektu z polityką e-zdrowia.

Wrócą Fundusze Norweskie i EOG

Na koniec warto wskazać na jeszcze jedno źródło finansowania, które ma zostać uruchomione w 2026 r. To kolejna edycja tzw. Funduszy Norweskich i Funduszy Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). EOG na lata 2021-2028 to już czwarta edycja wsparcia finansowego udzielanego przez Islandię, Liechtenstein oraz Norwegię i podobnie jak w poprzednich perspektywach obejmuje dotacje w obszarze zdrowia publicznego. Celem nowej edycji jest budowa bardziej odpornych i włączających systemów opieki zdrowotnej, które lepiej odpowiadają na potrzeby społeczeństwa – zwłaszcza w kontekście kryzysów, zdrowia psychicznego, zdrowia kobiet oraz wzmocnienia praw pacjentów. Inwestycje infrastrukturalne będą wspierane wyłącznie wraz z działaniami miękkimi – szkoleniami, wymianą doświadczeń czy budowaniem kompetencji. Szczególny nacisk położony zostanie na projekty dotyczące zdrowia kobiet, tak więc placówki o tym profilu, w oczekiwaniu na szczegółowe zapisy programu operacyjnego, planować się mogą kolejne inwestycje.

Dotacje po KPO – alternatywa z dłuższym oddechem

Rok 2025 zbliża się ku końcowi, a sytuacja finansowa wielu szpitali jest bardziej napięta niż jeszcze rok temu. Z jednej strony środki z KPO to szansa na modernizację infrastruktury, zakup nowoczesnego sprzętu i wdrożenie rozwiązań cyfrowych. Z drugiej – krótki horyzont czasowy realizacji projektów wymusza szybkie decyzje, często przy ograniczonych zasobach kadrowych i finansowych. W efekcie wiele placówek balansuje między koniecznością inwestowania a ryzykiem pogłębienia deficytu.

Na szczęście poza KPO dostępne są także inne źródła finansowania, które oferują większą elastyczność. Fundusz Medyczny, Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko oraz Fundusze Europejskie dla Regionów umożliwiają realizację inwestycji w dłuższym okresie – nawet do 2027 czy 2029 r. To ogromna zaleta dla szpitali, które potrzebują czasu i złapania inwestycyjnego oddechu. Choć finansowanie dotacyjne nie rozwiązuje wszystkich problemów systemu ochrony zdrowia – zwłaszcza chronicznego niedofinansowania – to stanowi realną szansę na poprawę warunków leczenia i pracy personelu. Katalog dostępnych programów jest szeroki, a wartość potencjalnych inwestycji liczona w miliardach złotych.

Małgorzata Okularczyk-Okoń
prezes Collect Consulting S.A.

Więcej o możliwościach finansowania szpitalnych inwestycji dowiesz się 11 grudnia podczas webinaru „Co po KPO? Inne możliwości pozyskania funduszy dla szpitali”.

Czytaj także: Sprawna komunikacja pomiędzy interesariuszami zapewni, że środki z KPO zostaną dobrze wykorzystane. Rozmowa z Rafałem Dunalem