Program termomodernizacji szpitali PSZ I – solidne źródło finansowania z wysoką dotacją i możliwością pokrycia VAT

W najnowszej transzy Funduszu Modernizacyjnego Polska pozyskała aż 5,5 mld zł na transformację energetyczną. Znaczną część tych środków przeznaczono na poprawę efektywności energetycznej budynków publicznych, w tym infrastruktury ochrony zdrowia. To wyraźny sygnał, że modernizacja energetyczna szpitali – także tych mniejszych – jest jednym z priorytetów na najbliższe lata.

Jednym z kluczowych elementów tego wsparcia jest program „Poprawa efektywności energetycznej budynków szpitalnych”, którego budżet wynosi ok. 1 mld zł, a nabór wniosków ma ruszyć w najbliższym czasie. Nowy program wspierający poprawę efektywności energetycznej budynków szpitalnych nie zmieni sytuacji całego sektora ochrony zdrowia, ale stanowi praktyczne i korzystne źródło finansowania inwestycji, szczególnie dla szpitali PSZ I. Wysoki poziom dotacji i możliwość kwalifikowania VAT czynią go atrakcyjnym narzędziem dla szpitali i samorządów planujących termomodernizację i poprawę efektywności energetycznej infrastruktury szpitalnej. Nabór prowadzony będzie w formule konkurencyjnej. To oznacza, że projekty będą oceniane według konkretnego systemu punktowego, a najwyższy poziom dotacji otrzymają tylko te najlepiej przygotowane.

Premiowane placówki z najniższym podstawowym szpitalnym zabezpieczeniem świadczeń opieki zdrowotnej (PSZ)

Beneficjentami programu są jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki, które pełnią rolę organów tworzących lub właścicielskich wobec szpitali – zarówno w formie SPZOZ, jak i spółek prawa handlowego, w których samorząd posiada 100% udziałów. Szczególne znaczenie program ma dla szpitali PSZ I. To właśnie te placówki, ze względu na swoją skalę i ograniczone możliwości finansowe, najczęściej odkładają inwestycje modernizacyjne. Dzięki wysokiemu poziomowi dofinansowania mogą one podejść do termomodernizacji w sposób realny i bezpieczny finansowo.

Program zaprojektowano jako wsparcie dla szerokich inwestycji energetycznych. Nie chodzi o pojedyncze remonty, ale o głęboką termomodernizację, która realnie zmniejszy zużycie energii, emisje oraz koszty funkcjonowania placówek. Zakres inwestycji obejmuje m.in. docieplenie i termomodernizację budynków, modernizację źródeł ciepła (z wykluczeniem paliw kopalnych), instalację odnawialnych źródeł energii, magazyny energii, systemy zarządzania energią (BMS/EMS), poprawę wentylacji i jakości powietrza, a także wdrożenie rozwiązań zielono-niebieskich, takich jak retencja wód opadowych czy zielone dachy. Takie podejście nie tylko ogranicza koszty energii, ale również poprawia komfort pacjentów i personelu oraz zwiększa odporność budynków na zmiany klimatu.

Wysoka dotacja i kwalifikowalność VAT

Model finansowania jest bardzo atrakcyjny. Podstawowa dotacja może wynieść do 49% kosztów kwalifikowanych, jednak najlepiej ocenione projekty mogą liczyć nawet na 85% dofinansowania. Uzupełnieniem jest preferencyjna pożyczka z oprocentowaniem na poziomie ok. 1% i okresem spłaty sięgającym 15 lat.

Jakie pieniądze będą do wzięcia? Łączny budżet programu wynosi aż 1 mld zł. Z tej kwoty do 900 mln zł trafi na dotacje, a do 100 mln zł na preferencyjne pożyczki. W praktyce oznacza to możliwość realizacji dużych inwestycji przy ograniczonym wkładzie własnym. Dla szpitali PSZ I to kluczowa korzyść – pozwala przełamać barierę finansową, która dotychczas blokowała modernizacje.

Konkurs punktowy – dlaczego próg 8 punktów jest kluczowy?

Program ma charakter konkurencyjny. Aby projekt mógł zostać dofinansowany, musi uzyskać minimum 5 punktów, natomiast osiągnięcie poziomu 8 punktów lub więcej znacząco zwiększa szanse na uzyskanie maksymalnej dotacji – 85%. W praktyce oznacza to, że projekty „średnie”, obejmujące tylko pojedyncze działania, raczej nie będą premiowane.

Jak zaprojektować projekt, który wygrywa?

Kluczem do sukcesu jest kompleksowość. Najlepsze projekty łączą różne działania w spójną całość. W praktyce oznacza to dążenie do:

• redukcji energii pierwotnej na poziomie co najmniej 60%. Im wyższa redukcja energii pierwotnej i końcowej, tym większa liczba punktów. Projekty o niskiej redukcji mają mniejsze szanse na dotację powyżej 49%,
• osiągnięcia wysokiego standardu energetycznego budynku. Punktowane są inwestycje, które realnie podnoszą klasę energetyczną obiektów – nie tylko w zakresie izolacji, ale również instalacji wewnętrznych i systemów technicznych,
• integracji instalacji fotowoltaicznej z magazynem energii,
• zastosowania nowoczesnego, bezemisyjnego źródła ciepła. Preferowane jest odejście od technologii opartych na paliwach kopalnych na rzecz rozwiązań nisko- lub zeroemisyjnych,
• wdrożenia wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła,
• wykorzystania systemów zarządzania energią (BMS/EMS),
• uzupełnienia projektu o rozwiązania środowiskowe. Retencja wód opadowych, zielone dachy czy elementy zwiększające odporność klimatyczną budynku to dodatkowe punkty.

Tak zaprojektowana inwestycja pozwala osiągnąć wysoką punktację i znacząco zwiększa szanse na uzyskanie najwyższego poziomu wsparcia.

Audyt – fundament całego projektu

Każdy projekt musi wynikać z audytu energetycznego. To on określa zakres inwestycji i potwierdza jej efektywność. Wymagane jest wykazanie co najmniej 30% redukcji energii pierwotnej oraz 25% redukcji energii końcowej. Audyt ex-ante jest obowiązkowy na etapie składania wniosku, a po zakończeniu inwestycji konieczne będzie wykonanie audytu ex-post.

Bądź gotowy

Nabór wniosków ruszy niebawem. Choć program nie zrewolucjonizuje sytuacji szpitali, może ułatwić realizację od dawna potrzebnych modernizacji przy atrakcyjnym poziomie dofinansowania. Przygotowanie projektu wymaga jednak czasu: audytów, koncepcji, oceny zdolności finansowej czy ostatecznie opracowania wniosków o dofinansowanie. Dla szpitali PSZ I może to być ostatnia szansa na nadrobienie wieloletnich zaległości inwestycyjnych i znaczącą poprawę efektywności energetycznej w oparciu o zewnętrzne finansowanie – dotację, nie zaś pożyczkę. Jednocześnie trzeba pamiętać, że jest to program wymagający – premiujący projekty kompleksowe, dobrze przygotowane i ambitne pod względem efektów energetycznych.

Małgorzata Okularczyk-Okoń
prezes Collect Consulting S.A.

Czytaj także: Środki dla POZ, AOS, na obronność i sytuacje kryzysowe, Fundusz Modernizacyjny i nie tylko