Podziemny szpital gotowy na wojnę: MSWiA planuje nowy obiekt PIM. Komentarz eksperta

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowało projekt uchwały dotyczący budowy obiektu ochronnego Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA z funkcją szpitalną oraz podziemnego szpitala gotowego do autonomicznego działania w warunkach działań wojennych lub hybrydowych. Przeczytaj komentarz eksperta prof. Michała Tomanka.

„Aktualnie w Polsce brak tego rodzaju nowoczesnej infrastruktury, a jest ona kluczowa dla bezpieczeństwa wewnętrznego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację geopolityczną” czytamy na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Nowy kompleks ma być połączony z istniejącym budynkiem PIM MSWiA i wykorzystywany do udzielania wysokospecjalistycznych świadczeń zdrowotnych w czasie pokoju. Natomiast podczas obowiązywania stanów nadzwyczajnych i w czasie wojny ma mieć możliwość natychmiastowego przekształcenia w podmiot leczniczy udzielający świadczeń zdrowotnych. W obiekcie znajdzie się centralny blok operacyjny wraz z oddziałami zabiegowymi, w tym transplantacyjnymi oraz stanowiskami intensywnego nadzoru medycznego.

– Skumulowanie działalności zabiegowych w jednej lokalizacji ma ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa pacjenta, organizacji i ergonomii pracy, ograniczenia kosztów związanych z koniecznością utrzymania wielu specjalistycznych bloków operacyjnych, lepszego wykorzystania potencjału ludzkiego i majątku Instytutu – informują autorzy projektu.

Nowy obiekt ma zostać wyposażony w nowoczesny sprzęt medyczny, a nowatorskie rozwiązania techniczne i technologiczne pozwolą na prowadzenie licznych projektów badawczych i edukacyjnych, zgodnie z ustawą o PIM.

Rada Ministrów ma przyjąć projekt jeszcze w tym kwartale. Więcej informacji znajdziesz tutaj.

Źródło: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Komentarz eksperta

dr hab. inż. arch. Michał Tomanek, prof. PS, Katedra Projektowania i Badań Jakościowych w Architekturze Politechniki Śląskiej

Potrzeba realizacji tego typu inwestycji wynika bezpośrednio z istotnej zmiany środowiska bezpieczeństwa w Europie oraz wzrostu ryzyk związanych z zagrożeniami militarnymi, hybrydowymi i terrorystycznymi. Trwająca wojna w Ukrainie unaoczniła, że konflikt zbrojny o wysokiej intensywności może oddziaływać na państwa sąsiednie nie tylko w wymiarze militarnym, ale również poprzez destabilizację infrastruktury krytycznej, systemów logistycznych oraz ochrony zdrowia. Polska, jako państwo graniczne z obszarem działań wojennych oraz kluczowy element wschodniej flanki NATO, znajduje się w szczególnej sytuacji geopolitycznej, wymagającej wzmocnienia odporności systemowej państwa.

Jednocześnie obserwuje się dynamiczny rozwój zagrożeń hybrydowych, obejmujących cyberataki na infrastrukturę szpitalną, sabotaż systemów energetycznych i teleinformatycznych, działania dezinformacyjne oraz presję psychologiczną na społeczeństwo. Doświadczenia międzynarodowe pokazują, że destabilizacja systemu ochrony zdrowia jest jednym z najskuteczniejszych sposobów osłabienia zdolności państwa do reagowania kryzysowego. Szpitale stają się nie tylko celem pośrednim, ale coraz częściej obiektem oddziaływania bezpośredniego, zarówno w konfliktach konwencjonalnych, jak i asymetrycznych.

Aktualnie w Polsce brak jest nowoczesnej infrastruktury medycznej o charakterze ochronnym, zaprojektowanej w sposób umożliwiający autonomiczne funkcjonowanie w warunkach konfliktu zbrojnego lub długotrwałego kryzysu. Istniejące obiekty szpitalne w zdecydowanej większości nie spełniają wymagań odporności konstrukcyjnej, filtracji powietrza klasy NBC, autonomii energetycznej ani zabezpieczeń logistycznych, które są standardem w państwach o wysokim poziomie przygotowania cywilnego, takich jak Finlandia, Szwecja, Szwajcaria czy Izrael.

W tym kontekście budowa obiektu ochronnego Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA z funkcją szpitalną stanowi odpowiedź na zidentyfikowaną lukę infrastrukturalną w krajowym systemie bezpieczeństwa. Projekt ten wpisuje się w strategiczne cele państwa związane z ochroną ludności, zapewnieniem ciągłości działania administracji publicznej oraz utrzymaniem zdolności systemu ochrony zdrowia w warunkach zagrożenia.

Znaczenie inwestycji dla bezpieczeństwa państwa i systemu ochrony zdrowia

Planowana inwestycja ma charakter infrastruktury krytycznej, której funkcjonowanie jest bezpośrednio powiązane z bezpieczeństwem wewnętrznym państwa. Zgodnie z wytycznymi NATO dotyczącymi odporności państw członkowskich utrzymanie ciągłości systemu ochrony zdrowia stanowi jeden z kluczowych filarów odporności narodowej (national resilience).

Szpitale w warunkach kryzysu pełnią funkcję znacznie szerszą niż standardowa opieka zdrowotna. Są zapleczem operacyjnym dla służb ratowniczych i porządkowych, elementem zabezpieczenia funkcjonowania administracji publicznej oraz filarem stabilności społecznej. Badania WHO wskazują, że utrzymanie funkcjonalności infrastruktury medycznej w czasie konfliktów znacząco ogranicza śmiertelność pośrednią, wynikającą z braku dostępu do świadczeń zdrowotnych, przerwania terapii chorób przewlekłych oraz niedoborów leków.

Doświadczenia wojenne z Ukrainy potwierdzają, że ataki na szpitale oraz ich infrastrukturalne zaplecze logistyczne prowadzą do gwałtownego spadku zdolności leczniczych regionów objętych konfliktem, generując długofalowe skutki humanitarne i społeczne. W wielu przypadkach jedyną możliwością kontynuowania leczenia było przenoszenie oddziałów do improwizowanych przestrzeni podziemnych, co jednoznacznie wskazuje na potrzebę posiadania dedykowanych, zaprojektowanych od podstaw obiektów ochronnych z funkcją medyczną.

Rola szpitali w czasie kryzysu obejmuje również aspekt epidemiologiczny i sanitarny. Wojny i katastrofy sprzyjają rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, zwłaszcza w warunkach migracji ludności, przeciążenia systemów sanitarnych oraz ograniczonego dostępu do wody pitnej. WHO rekomenduje tworzenie infrastruktury umożliwiającej izolację pacjentów, prowadzenie dekontaminacji biologicznej i chemicznej oraz utrzymanie rygorystycznych standardów kontroli zakażeń nawet w warunkach kryzysowych.

W tym kontekście obiekt ochronny Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA powinien być postrzegany jako element strategicznego zaplecza państwa, zdolny do przejęcia znacznego obciążenia systemu ochrony zdrowia w sytuacjach nadzwyczajnych oraz zapewnienia ciągłości świadczeń zdrowotnych dla ludności cywilnej i służb mundurowych.

Zakres funkcjonalny obiektu i wskaźniki planistyczne (ujęcie syntetyczne)

Zgodnie z rekomendacjami WHO, OECD oraz doświadczeniami państw o wysokim poziomie przygotowania cywilnego obiekt ochronny z funkcją szpitalną powinien obejmować następujące grupy funkcjonalne:

Funkcje medyczne:

• strefy triage i przyjęć kryzysowych,
• oddział ratunkowy,
• centralny blok operacyjny,
• oddziały intensywnej terapii,
• strefy izolacyjne i dekontaminacyjne CBRN,
• diagnostykę obrazową i laboratoryjną,
• zaplecze farmaceutyczne.

Funkcje ochronne i techniczne:

• systemy filtracji powietrza klasy NBC,
• autonomiczne źródła energii,
• zapasy i systemy uzdatniania wody,
• redundantne systemy łączności,
• zabezpieczone ciągi komunikacyjne i ewakuacyjne.

Funkcje logistyczne i socjalne:

• magazyny strategiczne,
• zaplecze żywieniowe,
• strefy odpoczynku personelu,
• zaplecze sanitarne.

Wskaźniki planistyczne stosowane w praktyce międzynarodowej obejmują m.in.:

• 0,8-1,2 łóżka kryzysowe na 1 000 osób populacji referencyjnej,
• 10-20% łóżek w standardzie intensywnej terapii,
• autonomia energetyczna minimum 72 godziny (rekomendowane 7-14 dni),
• zapasy wody 20-40 litrów na osobę na dobę,
• zapasy medyczne na minimum 21-30 dni.

Przykłady międzynarodowe jako uzasadnienie kierunku inwestycji

Najbardziej zaawansowanym przykładem realizacji koncepcji szpitala ochronnego jest Rambam Health Care Campus w Hajfie, który posiada podziemny kompleks medyczny zdolny do przyjęcia kilkuset pacjentów, wyposażony w pełne zaplecze chirurgiczne, intensywną terapię oraz autonomiczne systemy zasilania i filtracji.

Podobne rozwiązania funkcjonują w Finlandii, Szwecji i Szwajcarii, gdzie infrastruktura ochronna stanowi integralny element strategii obrony cywilnej. Doświadczenia tych państw jednoznacznie wskazują, że inwestycje w podziemne szpitale i obiekty ochronne są skutecznym narzędziem budowy odporności państwa.

Czytaj także: WAR-SOR – podstawowe założenia do projektowania szpitala na czas wojny i pokoju