Jak niedożywienie obciąża szpitale

Posiedzenie Senackiej Komisji Zdrowia poświęcone leczeniu żywieniowemu pokazało, że według danych klinicznych niedożywienie dotyczy nawet 30-50%¹ pacjentów hospitalizowanych, a odpowiednio prowadzone leczenie żywieniowe może skrócić czas pobytu w szpitalu o kilka dni oraz istotnie ograniczyć ryzyko powikłań.

Eksperci podkreślili, że leczenie żywieniowe to nie tylko wspomaganie terapii, lecz kluczowy element procesu leczenia pacjenta, szczególnie w przypadkach, gdy samodzielne odżywianie jest niemożliwe lub niewystarczające. Obejmuje ono ocenę stanu odżywienia pacjenta oraz dostarczenie koniecznych składników odżywczych – doustnie, dojelitowo lub pozajelitowo – co przyczynia się do poprawy stanu pacjenta, dzięki czemu jego leczenie ma zdecydowanie lepszy efekt, skraca się jego rekonwalescencja i wydłuża przeżycie.

Niedożywienie pacjentów: wciąż niedostrzegany problem

Podczas posiedzenia przedstawiono dane wskazujące, że niedożywienie dotyczy 30-55% pacjentów hospitalizowanych oraz rozwija się u ok. 30% wcześniej prawidłowo odżywionych chorych w ciągu 14 dni od przyjęcia do szpitala.

Prof. Przemysław Matras, prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego, zaznaczył, że niedożywienie pozostaje wciąż niedostrzeganym problemem w polskich szpitalach, a jego konsekwencje bezpośrednio wpływają na wyniki leczenia i bezpieczeństwo pacjentów.

– Wczesna ocena stanu odżywienia oraz szybki dostęp do leczenia żywieniowego mogą w istotny sposób poprawić efektywność terapii i zmniejszyć ryzyko powikłań. W tym kontekście leczenie żywieniowe – szczególnie w warunkach domowych, gdzie jest ono konieczne każdego dnia – powinno być traktowane jako procedura ratująca życie, a dostęp do niego nie może być ograniczany limitami – tłumaczył prof. Matras.

Jednocześnie zaakcentował potrzebę wzmocnienia edukacji personelu medycznego w zakresie leczenia żywieniowego – od etapu studiów po szkolenia podyplomowe.

Kompleksowa opieka żywieniowa to lepsze wyniki leczenia

Prof. Michał Jankowski, koordynator Oddziału Klinicznego Chirurgii Onkologicznej w Centrum Onkologii w Bydgoszczy, podkreślił kluczową rolę żywienia we współczesnej opiece onkologicznej.

– We współczesnych standardach i rekomendacjach właściwe postępowanie żywieniowe jest integralnym elementem opieki nad chorym onkologicznym. Systematyczna ocena stanu odżywienia, wczesna identyfikacja ryzyka niedożywienia oraz wdrożenie i monitorowanie interwencji żywieniowej powinny towarzyszyć choremu na każdym etapie diagnostyki i leczenia, na każdym etapie choroby nowotworowej – mówił.

Przedstawił również wyniki badań prowadzonych w jego oddziale, które pokazują, że wprowadzenie opieki żywieniowej u pacjentów poddawanych okołooperacyjnemu leczeniu radykalnemu raka żołądka pozwala skrócić średni czas pobytu w szpitalu aż o sześć dni. Jak zaznaczył prof. Jankowski, kompleksowa opieka żywieniowa, realizowana w sposób ciągły – zarówno w szpitalu, jak i w warunkach ambulatoryjnych oraz domowych – przekłada się na najlepsze wyniki leczenia. Szczególną uwagę zwrócił na konieczność ścisłej, wielodyscyplinarnej współpracy, w tym bezwzględnego udziału dietetyka klinicznego w konsyliach onkologicznych oraz zapewnienia pełnej dostępności procedur i świadczeń żywieniowych w onkologii.

Leczenie żywieniowe ratuje życie

Ze zdaniem ekspertów zgodził się Maciej Sikora, prezes Organizacji Rozwoju Leczenia Żywieniowego.

– Leczenie żywieniowe to nie luksus ani dodatek do terapii, ale procedura ratująca życie. Inwestycja w odpowiednie żywienie pacjentów przynosi wymierne korzyści kliniczne i finansowe dla całego systemu ochrony zdrowia – wyjaśnił.

Przedstawił analizy, z których wynikało, że w Polsce 2,5 mln osób rocznie doświadcza niedożywienia związanego z chorobą, co generuje o 78% wyższe koszty leczenia oraz prawie dwukrotnie dłuższą hospitalizację. Skutkuje to dodatkowymi kosztami dla systemu w łącznej wysokości ponad 12 mld zł rocznie². Poprawa dostępności do leczenia żywieniowego mogłaby więc zwrócić się płatnikowi wielokrotnie.

– Dla pacjentów wymagających długoterminowej opieki leczenie żywieniowe w domu jest często kwestią życia i śmierci. System powinien zapewnić im dostęp do tej procedury w sposób ciągły i bez ograniczeń – przekonywał Tomasz Michałek, dyrektor biura zarządu Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” – Związek Stowarzyszeń.

Wskazał też zasadność włączenia tego świadczenia do katalogu świadczeń gwarantowanych w procedowanym obecnie projekcie ustawy o opiece długoterminowej.

Specjaliści podkreślili, że poprawa stanu odżywienia pacjentów zwiększa ich odporność na choroby, zmniejsza liczbę powikłań, sprzyja gojeniu ran oraz poprawia efekty terapii onkologicznej i chirurgicznej.

Trzy miesiące na strategię zmian

Do powyższych kwestii odniósł się wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski, który zaznaczył, że jedną z kluczowych barier jest nadal niewystarczające przygotowanie personelu, obejmujące zarówno ocenę stanu odżywienia, jak i prawidłowe prowadzenie terapii. Jednocześnie poinformował, że w 2025 r. koszty realizacji tych świadczeń wyniosły ok. 900 mln zł, natomiast wartość nadwykonań sięgnęła ok. 200 mln zł.

W podsumowaniu pojawiły się rekomendacje dla Ministerstwa Zdrowia obejmujące m.in.

• uznanie żywienia klinicznego, w szczególności żywienia pozajelitowego i dojelitowego w warunkach domowych, za świadczenie ratujące życie,
• zapewnienie skutecznej realizacji obowiązku oceny stanu odżywienia pacjentów hospitalizowanych oraz powiązania jej z finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej,
• zapewnienie kompleksowości opieki długoterminowej oraz realnej dostępności leczenia żywieniowego.

Przewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia Beata Małecka-Libera podkreśliła, że leczenie żywieniowe powinno stać się jednym z kluczowych obszarów prac nad racjonalizacją wydatków w ochronie zdrowia i poprawą efektów leczenia. W odpowiedzi na oczekiwania dotyczące pilnych reform ustalono, że Ministerstwo Zdrowia oraz NFZ w ciągu trzech miesięcy przedstawią kompleksową strategię zmian wraz z analizą potrzeb.

Wypracowane rozwiązania zostaną zaprezentowane na kolejnym posiedzeniu komisji. Link do transmisji jest dostępny tutaj.

1. B. Szczygieł, A. Ukleja, Z. Wójcik, Jak rozpoznać i leczyć niedożywienie związane z chorobą? Podręcznik dla lekarzy, pielęgniarek, położnych i dietetyków, PZWL, Warszawa; 2013: 25-31. ↩︎
2. J. Augustyńska, J. Kopel, M. Seweryn, K. Skóra, Economic Consequences of Disease-Related Malnutrition in Poland and the Potential Cost Savings From Nutritional Interventions, ISPOR Europe 2025, 2025, ispor.org. ↩︎

Źródło: Organizacja Rozwoju Leczenia Żywieniowego

Czytaj także: Szpitalny chaos. Nawet co drugi pacjent nie rozumie zaleceń przedoperacyjnych