Chirurgia zmierza w kierunku coraz bardziej ograniczanej inwazji

Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Stanisławem Głuszkiem, świętokrzyskim konsultantem wojewódzkim w dziedzinie chirurgii ogólnej, przewodniczącym Komitetu Naukowego i Organizacyjnego XVI Sympozjum „Postępy chirurgii”.

Aleksandra Olszewska: Jak w Pana opinii zmieniła się chirurgia ogólna w Polsce na przestrzeni ostatnich dwóch dekad i jakie widzi Pan najważniejsze wyzwania stojące dziś przed chirurgami?

Stanisław Głuszek: Kamieniami milowymi w rozwoju chirurgii w ostatnich 30 latach można określić wprowadzenie wideochirurgii do praktyki klinicznej oraz rozwój i poszerzenie zastosowania endoskopii przewodu pokarmowego. Pierwsze zabiegi cholecystektomii laparoskopowej w Polsce wykonano w Poznaniu i w Warszawie w maju 1991 r. Od tego czasu nastąpił dynamiczny rozwój chirurgii małoinwazyjnej, nie tylko w szeroko rozumianej chirurgii ogólnej, ale także w takich specjalnościach, jak urologia, torakochirurgia i innych. Również progres nowych technologii i możliwości zabiegowych w endoskopii sprawił, że wiele zabiegów z zakresu chirurgii otwartej, a także laparoskopowej, zastąpiono mniej inwazyjnymi metodami endoskopowymi. Przykładem jest zminimalizowana potrzeba chirurgii dróg żółciowych zastąpiona technikami endoskopowymi (ERCP), usuwanie złogów z dróg żółciowych, zakładanie stentów w przypadku zwężeń o różnej etiologii. Współcześnie zespolenia przewodowo-jelitowe czy jelitowo-jelitowe, nie tylko w leczeniu paliatywnym, mogą być wykonane technikami endoskopowymi. Metody te znajdują również zastosowanie w drenażu zakażonej martwicy oraz zbiorników w przebiegu ciężkich postaci ostrego zapalenia trzustki.

W zakresie chirurgii ogólnej wykonywany jest coraz szerszy panel zabiegów laparoskopowych: operacje pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, operacje przepuklin brzusznych, resekcje jelita grubego, żołądka, trzustki, jelita cienkiego, operacje bariatryczne, achalazje, przepukliny rozworu przełykowego i inne.

Rozwój laparoskopii pozwolił na szerokie jej stosowanie w chirurgii nowotworów jelita grubego, żołądka, trzustki, prostaty, pęcherza moczowego, nerek, a także klatki piersiowej (torakoskopia). Natomiast rozwój badań medycznych doprowadził np. do wykrycia roli Helicobacter pylori (HP) w etiologii choroby wrzodowej. To odkrycie sprawiło, że większość chorych z chorobą wrzodową może być wyleczona zachowawczo, a interwencje chirurgiczne (otwarte, laparoskopowe czy robotowe, a także endoskopowe) zostały tylko dla wąskiej grupy chorych z powikłaną chorobą wrzodową. Ponadto eradykacja HP jako karcinogenu klasy I wg WHO stanowi jednocześnie profilaktykę raka żołądka.

W kontekście dynamicznego rozwoju technologii – jak ocenia Pan rolę chirurgii robotycznej i laparoskopowej w codziennej praktyce chirurgicznej?

Dynamiczny rozwój technologii sprzyja aplikacji nowoczesnych metod diagnostyki i leczenia w chirurgii. Coraz szersze zastosowanie chirurgii laparoskopowej jest uzasadnione wynikami badań (evidence based medicine) wskazującymi na korzyść dla chorego: krótszy okres rekonwalescencji, mniejsza utrata krwi, ogólnie mniejsza inwazja chirurgiczna sprzyja szybszemu powrotowi do zdrowia. Ponadto uzyskiwane wyniki leczenia onkologicznego są porównywalne z chirurgia otwartą, a ukazują się już publikacje, które wskazują na możliwość uzyskania lepszych wyników onkologicznych po zastosowaniu chirurgii małoinwazyjnej. Chirurgia robotyczna jako bardziej zaawansowana technologia jest szczególnie przydatna u chorych, u których dostęp otwarty i laparoskopowy jest trudniejszy. Robotyka przychodzi ze skutecznym wsparciem m.in. w raku odbytnicy czy prostaty, ułatwiając dostęp i przeprowadzenie skutecznej operacji. Do końca ubiegłego roku zakupiono w Polsce już ok. 100 robotów, co obrazuje skalę wprowadzania nowej technologii do codziennej praktyki chirurgicznej.

Dla ewidentnych korzyści chorych chirurgia zmierza w kierunku coraz bardziej ograniczanej inwazji, a część chorób w nieodległej perspektywie być może będzie mogła być poddana skutecznemu leczeniu zachowawczemu. Coraz większą rolę będzie odgrywać miniinwazyjna chirurgia laparoskopowa i chirurgia robotowa. Ta tendencja jest już bardzo wyrazista, poparta wynikami badań.

Jak postrzega Pan rolę zespołu multidyscyplinarnego w leczeniu pacjentów złożonych klinicznie, np. z nowotworami przewodu pokarmowego?

Zespół multidyscyplinarny i właściwa współpraca w zespole jest rękojmią podejmowania właściwych decyzji diagnostycznych i leczniczych w leczeniu chorych na nowotwory przewodu pokarmowego. Realizacja zadań we współczesnej onkologii wymaga współpracy wielu specjalistów z zakresu diagnostyki i terapii, w tym chirurgów, onkologów klinicznych, hematologów, radiologów, medyków nuklearnych i wielu innych, w zależności od złożoności problemu. Taka kooperacja służy wyborowi odpowiedniego sposobu postępowania chirurgicznego, optymalnego dla chorego.

Jako ekspert w chirurgii onkologicznej jakie największe zmiany w leczeniu chirurgicznym nowotworów jelita grubego i żołądka zauważa Pan w ostatnich latach?

Zasady postępowania określają wytyczne i rekomendacje oparte na wytycznych NCCN. Polską wersję wytycznych opracowano dla raka odbytnicy i okrężnicy – stanowią one podstawę postępowania klinicznego. Zastosowanie leczenia neodiuwantowego w raku odbytnicy (radioterapia i chemioterapia) i raku żołądka (chemioterapia), przed leczeniem chirurgicznym, jest istotnym postępem i poprawia wyniki leczenia tych chorych. Z drugiej strony wczesne rozpoznanie zmian nowotworowych w tych narządach pozwala na leczenie endoskopowe w wybranych przypadkach. Szerokie zastosowanie chirurgii laparoskopowej i robotowej w chirurgii onkologicznej poprawia wczesne wyniki leczenia, zapewnia szybszy powrót chorych do zdrowia, a w wybranych grupach – lepsze odległe wyniki leczenia onkologicznego.

Jako przewodniczący Komitetu Naukowego i Organizacyjnego XVI Sympozjum „Postępy chirurgii” jakie cele stawia Pan przed tegorocznym spotkaniem i jakie tematy uważa Pan za kluczowe dla uczestników?

Podczas ogólnopolskiego XVI sympozjum z cyklu „Postępy chirurgii” omówimy kluczowe tematy chirurgii, w tym raka żołądka, trzustki i jelita grubego. Stosowny czas poświęcimy również powikłaniom, w tym nieszczelności jako crux chirurgorum oraz sepsie w chirurgii, a także współczesnemu postępowaniu w ostrym zapaleniu trzustki i jego powikłaniach. Interesująco przedstawione będzie zastosowanie małoinwazyjnych metod leczenia w chorobach tarczycy oraz problematyka intensywnego nadzoru (aktywnej obserwacji) we wczesnych postaciach raka tarczycy. Przedstawimy wybrane aspekty leczenia przepuklin, dotychczas rzadko omawiane, a także zastosowanie robotyki podczas ostrego dyżuru.

Rozwój chirurgii sprawia, że coraz większe kliniczne znaczenie ma chirurgia małoinwazyjna, z zastosowaniem laparoskopii, endoskopii i robotyki jako technologii zajmujących coraz więcej miejsca we współczesnej chirurgii. Planujemy sesje, które uwzględnią znaczenie rozwijającej się dynamicznie technik małoinwazyjnych w rozwoju chirurgii ogólnej i onkologicznej. W trakcie obrad zaplanowana jest prezentacja trudnych przypadków klinicznych, zgłaszanych w formie komunikatów przez uczestników sympozjum. Zaplanowaliśmy również dwie sesje dla pielęgniarek: leczenie ran przewlekłych oraz profilaktykę powikłań stomijnych. Ponadto przewidujemy sesję dla studentów kierunków medycznych.

Czytaj także: Polska RobotLova, czyli inwazja robotów