Reprocesowanie endoskopów elastycznych – rekomendacje

Endoskopy stanowią grupę instrumentów medycznych, których konstrukcja, zastosowane materiały, wewnętrzne kanały i gniazda wymagają specjalnych procedur czyszczenia, aby po kontakcie z materiałem biologicznym zapewnić redukcję drobnoustrojów do poziomu zapewniającego ich bezpieczne użycie w trakcie kolejnego badania endoskopowego.

Endoskopia swoimi początkami sięga czasów odległych, bowiem już w starożytności przy wykorzystaniu światła słonecznego oraz lustra podejmowano próby oglądania jamy ustnej, nosowej, ucha, pochwy i odbytu, o czym pisał Hipokrates. Natomiast wiek XIX w historii endoskopii przyniósł zastosowanie pierwszego endoskopu Filipa Bozinniego, który użył odbitego światła świecy/lampy gazowej w układzie luster rozmieszczonych pod kątem 45°, by badać miejsca niedostępne w naturalnych krzywiznach (zob. fot. 1).

Termin „endoskop” został użyty po raz pierwszy w 1853 r. przez Antoine’a Jeana Desormeaux’a do określenia instrumentu zaprojektowanego do badania pęcherza i układu moczowego. Adolf Kussmaul jako pierwszy przetestował endoskopię, a właściwie gastroskopię, na żywym człowieku. Wykonał ją w Niemczech w 1868 roku u połykacza noży/mieczy pracującego w cyrku. Do jego żołądka wprowadzono metalową, sztywną rurę o długości 47 cm i średnicy 13 mm. Bevan używał ezofagoskopu do usuwania ciał obcych i diagnozowania raka przełyku. Polskim akcentem w historii endoskopów są zmiany w konstrukcji endoskopów wprowadzone we współpracy z inżynierami oraz zastosowanie praktyczne przez Jana Mikulicz-Radeckiego, który w 1881 roku opisał raka żołądka dzięki wykonanej gastroskopii [1]. Dzięki odkryciu Edisona i zastosowaniu w 1883 r. przez Leitera żarówki w endoskopie nastąpiły zmiany wpływające na konstrukcję kolejnych endoskopów. Zostały wprowadzone optyka boczna umożliwiająca obserwację obszaru obok endoskopu czy giętkie, gumowe końcówki na końcu sztywnej rury, zapewniające bezpieczeństwo pacjenta podczas wykonywania zabiegów z użyciem endoskopu w jego ciele. Rudolf Schindler, niemiecki lekarz, w latach 30. XX w. dokonał kolejnej zmiany w budowie endoskopu, umożliwiła ona umieszczenie np. kanału powietrza, który czyścił soczewkę. Był to pierwszy endoskop półsztywny o długości 78 cm, z 44-centymetrową giętką końcówką o średnicy 11 mm (zob. fot. 2).

Lata 50. XX w. zaowocowały wprowadzeniem endoskopów giętkich z światłowodem oświetlonym żarówką. Lata 60. to czas precyzyjnych endoskopów z ruchomą końcówką. Ponadto wynaleziono wówczas włókno szklane pozwalające na przesyłanie światła z jednej końcówki endoskopu do drugiej, niezależnie od stopnia zagięcia. 1983 to rok wprowadzenia wideoendoskopu, dało to nowe możliwości i pozwoliło na oglądanie narządu podczas badania na monitorze. Następną innowacyjną zmianą pozwalającą na oglądanie jelita cienkiego było wprowadzenie w 2000 r. nieinwazyjnej endoskopii kapsułkowej – jednorazowa kapsułka z miniaturową kamerką umożliwia wykonanie ok. 50 tysięcy fotografii, które są transmitowane do odbiornika rejestrującego z anteną, przymocowanego do paska, a po zakończeniu badania są poddane analizie w stacji komputerowej z dedykowanym oprogramowaniem [2-5].

Podział endoskopów

Badanie endoskopowe wykonywane w medycynie z użyciem endoskopu, czyli instrumentu wykorzystującego optykę oraz źródło światła, pozwalają na badanie wnętrza ciała i/lub wykonywanie zabiegów diagnostyczno-leczniczych.

Endoskopy możemy podzielić z uwagi na:

1. zastosowane materiały/konstrukcję instrumentu:
   
   • sztywne (zob. fot. 3),
   • giętkie, nazywane także elastycznymi (zob. fot. 4),
2. odporność na temperaturę:
   
   • termostabilne (odporne na wysoką temperaturę),
   • termolabilne (wrażliwe na wysoką temperaturę),
3. zastosowanie w konkretnej lokalizacji:
   
   • cystoskop (wziernikowanie pęcherza moczowego),
   • laryngoskop (wziernikowanie krtani),
   • ezofagoskop (wziernikowanie przełyku),
   • gastroskop (wziernikowanie żołądka),
   • duodenoskop (wziernikowanie dwunastnicy),
   • choledochoskop (wziernikowanie dróg żółciowych),
   • intestinoskop (wziernikowane jelita czczego),
   • kolonoskop (oglądanie jelita grubego),
   • anoskop (wziernikowanie odbytu),
   • rektoskop (wziernikowanie odbytnicy),
   • rektoromanoskop (wziernikowanie odbytnicy i końcowego odcinka esicy),
   • sigmoidoskop (wziernikowanie odbytnicy z esicą),
   • bronchofiberskop (wziernikowanie tchawicy i oskrzeli) [6].

Wymienione powyżej rodzaje stanowią niewielki wycinek różnorodnej gamy stosowanych endoskopów.

Czytaj także: Wyposażenie pracowni endoskopii w sprzęt i aparaturę medyczną