Nowoczesne technologie medyczne wykorzystywane w Oddziałach Anestezjologii i Intensywnej Terapii

Dzięki nowoczesnym technologiom oraz odpowiednio szybko podjętym interwencjom jesteśmy w stanie nie tylko osiągnąć lepsze efekty leczenia, skrócić okres hospitalizacji, ale również pozwolić pacjentowi na szybki powrót do samodzielności i dobrostanu po zakończeniu leczenia w Oddziale Intensywnej Terapii.

Anestezjologia i intensywna terapia to dynamicznie rozwijająca się dziedzina medycyny, wymagająca nowoczesnych rozwiązań i stałego postępu. W Oddziale Intensywnej Terapii przyjmowani są pacjenci w stanach zagrożenia życia, wymagający ciągłego monitorowania hemodynamicznego. Lekarze pracujący w OAiIT pozostają w pełnej ciągłej gotowości na często nieprzewidywalny przebieg leczenia wymagający natychmiastowej interwencji. Pacjenci hospitalizowani w Oddziałach Intensywnej Terapii są w szczególności narażeni na zakażenia szpitalne z powodu upośledzonego systemu immunologicznego, inwazyjne procedury medyczne oraz długi okres hospitalizacji. Dlatego bardzo ważne w naszych codziennych zmaganiach w walce o dobro chorego są innowacje technologiczne umożliwiające szybką i precyzyjną ocenę stanu pacjenta, możliwość przewidywania nawet najmniejszych zmian jego kondycji oraz zapewniające jak najniższe ryzyko zakażeń szpitalnych, które w dzisiejszych czasach przysparzają najwięcej problemów w codziennej praktyce. Nowoczesne technologie, stosowane obecnie w anestezjologii i intensywnej terapii, zwiększają bezpieczeństwo leczenia i poprawiają rokowania pacjentów. W artykule zostały opisane obecne postępy technologiczne oraz perspektywy na rozwój zarówno w anestezjologii, jak również intensywnej terapii w Polsce.

Tomografia impedancyjna w Oddziale Intensywnej Terapii

Zespół ostrej hipoksemicznej niewydolności oddechowej (ARDS, ang. acute respiratory distress syndrome), spowodowany niekardiogennym stanem zapalnym płuc, jest jedną z głównych przyczyn hospitalizacji w Oddziałach Intensywnej Terapii. Uszkodzenie bariery pęcherzykowo-włośniczkowej w ARDS prowadzi do aktywacji procesu zapalnego, uszkodzenia komórek nabłonka pęcherzykowego oraz zaburzeń wymiany gazowej. W wyniku tego dochodzi do obrzęku płuc oraz infiltracji komórek zapalnych, głównie neutrofili, makrofagów i limfocytów. W miarę postępowania reakcji zapalnej następuje naciekanie komórkowe, w wyniku którego płyny, komórki zapalne oraz martwe komórki nabłonka pęcherzykowego stanowią zaporę przestrzeni pęcherzykowej, prowadząc do trwałego upośledzenia wymiany gazowej. W obrazie ARDS charakterystyczna jest heterogeniczność miąższu płuc, co oznacza, że obszary niedodmowe, niezależnie od przyjętej pozycji pacjenta, nie uczestniczą w procesie wymiany gazowej. Im bardziej zaawansowany stan ARDS oraz większe nacieki zapalne, tym większa część płuc staje się nieupowietrzniona i niezdolna do efektywnej wymiany gazowej. ARDS jest stanem, który zazwyczaj wymaga wspomagania oddychania za pomocą respiratora. Aby móc bezpiecznie leczyć pacjentów z ARDS, kluczowe są szybkie wdrożenie wentylacji oszczędzającej płuca oraz optymalizacja parametrów wentylacji. Niestety, biomechanika płuc pacjenta z ARDS różni się od biomechaniki płuc pacjentów zdrowych. W celu uniknięcia powikłań wentylacji mechanicznej, takich jak barotrauma czy volutrauma, musimy dostosować ustawienia respiratora w sposób jak najbardziej zindywidualizowany dla chorego. Parametry takie jak kapnometria, PIP (szczytowe ciśnienie w drogach oddechowych), Pplat (ciśnienie plateau) oraz równowaga kwasowo-zasadowa krwi tętniczej są wykorzystywane do oceny skuteczności wentylacji mechanicznej. Niemniej jednak te parametry nie dostarczają pełnej informacji o zróżnicowanej funkcji poszczególnych partii płuc, co u pacjentów z ARDS jest kluczowe. Elektryczna tomografia impedancyjna (ETI) to nieinwazyjna metoda obrazowania, która umożliwia dynamiczną wizualizację stanu płuc podczas wentylacji. Metoda ta opiera się na pomiarze oporu tkanek płucnych na impuls elektryczny. Wokół klatki piersiowej pacjenta zakłada się elastyczny pas 16 elektrod, z których część generuje prąd o natężeniu około 5 mA, a pozostałe odpowiadają za rejestrację potencjałów elektrycznych. Na podstawie wyliczonego oporu tkanek uzyskuje się informacje o stopniu upowietrznienia poszczególnych partii płuc. Dzięki temu ETI pozwala na szybkie i indywidualne dostosowanie ustawień respiratora, takich jak dodatnie ciśnienie końcowo-wydechowe (PEEP), co umożliwia precyzyjne zoptymalizowanie terapii wentylacyjnej. Zbyt wysokie PEEP może skutkować nadmiernym rozdęciem pęcherzyków płucnych, natomiast zbyt niskie – zapadaniem się płuca. Zastosowanie tej metody zapewnia odpowiedni rozkład wentylacji w poszczególnych częściach płuc, pomaga zmniejszyć nacisk na tkanki płucne i zapobiega ich dalszemu uszkodzeniu.

Nie ma obecnie innej metody obrazowania, która dostarczałaby porównywalne informacje w czasie rzeczywistym, bezpośrednio przy łóżku pacjenta, bez narażania go na ciężkie warunki transportu do Pracowni Radiologicznej i jednocześnie na promieniowanie, które również nie pozostaje obojętne dla chorego. EIT zdecydowanie stanowi element nowoczesnej intensywnej terapii i na przestrzeni lat może stać się powszechnym narzędziem do zapewnienia pacjentom bezpiecznej i skutecznej wentylacji.

Systemy zautomatyzowanej sedacji wziewnej

Mimo że obecnie stosowane tradycyjne, manualne metody sedacji wziewnej są uznawane za skuteczne i bezpieczne, stale rosnące wymagania kliniczne oraz postęp technologiczny wskazują na potrzebę ich innowacyjnej optymalizacji w celu zwiększenia precyzji, efektywności oraz bezpieczeństwa pacjentów.

Wady obecnie stosowanych metod:

• ryzyko wahań głębokości znieczulenia, co może prowadzić do niedostatecznej lub nadmiernej sedacji,
• nadmierne zużycie anestetyków, co generuje wyższe koszty dla placówek medycznych i ma negatywny wpływ na środowisko,
• konieczność stałego nadzoru oraz manualnych interwencji lekarza zwiększająca obciążenie personelu medycznego,
• ryzyko niestabilności hemodynamicznej, co może prowadzić do powikłań klinicznych.

Istotnym krokiem naprzód są nowoczesne systemy automatycznej sedacji wziewnej, takie jak MIRUS^TM. Technologia ta umożliwia precyzyjne i dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta dawkowanie anestetyków, co pozwala na utrzymanie optymalnego poziomu sedacji w Oddziałach Intensywnej Terapii. Automatyzacja procesu nie tylko zwiększa bezpieczeństwo pacjenta, ale również ogranicza zużycie środków anestetycznych i zmniejsza obciążenie personelu medycznego. Badania kliniczne wykazały, że system ten pozwala na utrzymanie MAC (ang. minimum alveolar concentration) na dostosowanym do potrzeb pacjenta poziomie, minimalizując ryzyko wahań głębokości znieczulenia czy konieczność interwencji. MIRUS^TM jest dostosowany zarówno dla izofluranu, jak i sewofluranu (w Polsce sewofluranu).

ECMO w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii

ECMO (ang. extracorporeal membrane oxygenation) to metoda wspomagania oddychania i/lub krążenia zastępująca na pewien czas pracę płuc i/lub serca, stosowana w leczeniu ciężkiej niewydolności oddechowej lub sercowej. Początkowo stosowana głównie w kardiochirurgii, w ostatnich latach znalazła szerokie zastosowanie w Oddziałach Intensywnej Terapii. Technika ta wykorzystuje krążenie pozaustrojowe do natlenowania krwi oraz eliminacji dwutlenku węgla. W zależności od choroby podstawowej i oczekiwanego efektu terapeutycznego wyróżnia się dwie główne konfiguracje ECMO:

• żylno-żylne (V-V ECMO) – stosowane w ciężkiej, potencjalnie odwracalnej niewydolności oddechowej, opornej na leczenie wentylacją mechaniczną,
• żylno-tętnicze (V-A ECMO) – wykorzystywane w niewydolności serca, opornym wstrząsie kardiogennym oraz podczas pozaustrojowej resuscytacji krążeniowo-oddechowej.

Ze względu na poważne ryzyko związane z terapią ECMO kwalifikacja pacjentów musi być przeprowadzana według ściśle określonych kryteriów, a leczenie powinno być prowadzone przez doświadczony i odpowiednio przeszkolony zespół medyczny. Pandemia COVID-19 znacząco zwiększyła zapotrzebowanie na aparaty ECMO na całym świecie, co podkreśliło ich kluczową rolę w leczeniu krytycznie chorych pacjentów. W przypadkach, gdy standardowe metody leczenia zespołu ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) wywołanego infekcją SARS-CoV-2 okazywały się nieskuteczne, terapia ECMO stanowiła potencjalną opcję ratunkową. Należy jednak pamiętać, że ten rodzaj terapii jest obarczony bardzo wysokim ryzykiem, dlatego kwalifikacja pacjenta jest trudną decyzją, wymagającą rozpatrzenia w sposób indywidualny wszystkich wskazań. Wady tej metody to między innymi jej ograniczona dostępność, inwazyjność oraz potrzeba posiadania odpowiednio przeszkolonego personelu medycznego. Powikłania występujące u pacjentów mogą być ciężkie. Wymienia się częstsze występowanie incydentów zatorowości płucnej, krwotoków śródczaszkowych czy skłonność do powstawania zakrzepów. W kwalifikacji pacjenta należy więc uwzględnić indywidualnie analizę ryzyka i korzyści. Ze względu na ograniczoną dostępność ECMO oraz początkowo nieprzewidywalny przebieg SARS-CoV-2 wciąż brakuje dokładnych danych dotyczących zmniejszenia śmiertelności za pomocą tej metody terapii. Obiecujące są jednak badania przeprowadzone w Uniwersyteckim Centrum Medycznym Vanderbilt, które wykazały, że śmiertelność u pacjentów, którzy nie mogli zostać zakwalifikowani do ECMO z uwagi na jego ograniczoną dostępność, wynosiła 90%, podczas gdy śmiertelność wśród zakwalifikowanych pacjentów wynosiła 43% – obie grupy badanych charakteryzowały się podobnym wiekiem i miały ograniczone choroby współistniejące.

Czytaj także: Organizacja i wyposażenie oddziału anestezjologii i intensywnej terapii